توی سبزی فروشی داشتم حساب میکردم کرفس بخرم یا نه که شنیدم مردی درباره خانه جدیدش به صاحب‌مغازه میگوید و اینکه حالا خانه‌اش با مغازه فاصله زیادی دارد و برای همین دیربه‌دیر همدیگر را میبینند. بعد درباره دو تا خانه قبلی او حرف زدند و مغازه‌دار تعریف میکرد که پدربزرگ قصابش زمین خانه آنها را در عوض بدهی یک مشتری قبول کرده و اتفاقا مشتری هم خوشحال بوده چون گمان نمیکرده است به این زودی‌ها زمینش ارزش چندانی پیدا کند.

یک آن یاد وقتی افتادم که اتوبوس آخرین تونل را به سمت شهرمان میپیچید. زینب میگفت: «بوی خونه داره میاد». من تعجب میکردم. برای من بوی خانه چند کیلومتر دیرتر احساس میشد. چون زینب 19 سال بود که توی آن شهر زندگی میکرد و من فقط 5 سال. من تا سر کوچه نمیرسیدم بوی خانه به مشامم نمیخورد. بچگی من جای دیگری بود.

خانم اشتری، همسایه خانه قبلیمان میگفت برادرش هر چند سال یکبار یک خانه نوساز میخرد و معتقد است با مدل زندگی آپارتمان‌نشینی نمیشود تعمیر و بازسازی اساسی توی خانه انجام داد.

تعجب میکنم از تعدد خانه‌هایی که در آن زندگی میکنیم. احساس میکنم شاید آدم نباید اینقدر جابجا بشود. چیزی ته قلبم میگوید آدمها دوست دارند وقتی به گذشته نگاه میکنند سیری از خاطرات، آدمها، بوی شکوفه دم عید و علف خشک اول تابستان، خش‌خش برگ درختان کوچه و منظره تکراری برف پشت شیشه را طی سالیان طولانی در یک خانه به یاد بیاورند. نه اینکه آنقدر خانه عوض کرده باشند که شبها، روان طفلکی‌شان نداند برای خواب ساختن باید کدام لوکیشن را انتخاب کند.

یاد اوشین افتادم وقتی مادرش را کول کرده بود و به خانه برمیگرداند. یاد قصه‌های مادربزرگهایم درباره مردانی از روستا که بعد از سالها بیخبری و گمنامی به خانه‌هایشان برگشته بودند. واقعا اگر آدمهای قدیمی هم مثل ما تند و تند خانه عوض میکردند تکلیف آنهایی که بعد از مدتی طولانی به خانه برمیگشتند چه میشد؟

یکبار توی یکی از قسمتهای پادکست رادیو مرز پسری داشت درباره یکی از محلات نزدیک شهرک ما صحبت میکرد. میگفت: «من تهران زندگی میکنم. وقتی دارم برمیگردم خونه (حتی وقتی تهران زندگی میکنی باز هم انگار خونه جای دیگریست) خبر نمیدم که دارم میام. چون میدونم اگر کسی اون ساعت خونه نباشه، توی اون کوچه بیست تا خونه هست که میتونم برم بشینم، چایی و نهارم رو بخورم تا خونوادم برگردن. و حداقل پنج تا خونه هست که میتونم شب رو توش بخوابم». حالا هر وقت از آنجا رد میشویم بی‌اختیار چشم میچرخانم آن بیست یا پنج خانه را ببینم.

وسط فیلم سیاه و سفیدی که دارد خشم و استیصال و اندک امیدِ مردمانِ رانده شده از خانه‌ها‌یشان را روایت میکند (خوشه‌های خشم)، تبلیغ ده ثانیه‌ای آپارات شروع میشود. یک خانه با مبلمان و دیوارهای سفید، توسی و آبی روشن که کوچکترین تضادی با رنگ رخت و لباس اعضای خانه که انگار برندگان جشنواره مد و زیبایی هستند، ندارد. تضاد این دو صحنه عجیب در من اثر میکند. به مشقت خانواده تام جود فکر میکنم. به اینکه در پی خانه، کار و زندگی مجبور شدند بزنند به جاده. سه هزار کیلومتر راه تا کالیفرنیا. ما که درخت نیستیم مجبور باشیم یکجا بمانیم (البته این مثل کمی قدیمی است چون الان درختها هم مهاجرت میکنند). گاهی مجبوری و گاهی انتخاب میکنی حرکت کنی. خانه را عوض کنی و با خطرها و خطاهای جدید فرصت رشد کردن بدهی به خودت. برای ادامه تحصیل در یک دانشگاه بهتر. برای ازدواج و زندگی کردن در کنار کسی که دوستش داری و گاهی برای فقط زنده ماندن. بله همه اینها را بخش دیگر وجودم میگوید. احتمالا این بخش ارتباط چندانی با آن تکه ته قلبم ندارد که نگران امنیت روانی بچه‌ها بود.

البته فقط زمانِ بودن نیست که جایی را خانه ما میکند. به قول احسان عبدی پور:

«اگه یه روز جنوب تبخیر بشه و جاش رو نقشه ی جهان یه گودال خالی‌یی بمونه، ما میتونیم رو صدای بخشو دوباره همو پیدا کنیم ُدور هم جمع بشیمو یه سرزمین تازه‌ای، دوباره‌ای، بنا کنیم. سرزمین، موطن، جغرافیا نیست. یه چیزیه تو مغز».

چند ماه پیش که در حال تزریق سرم توی درمانگاه شهرک دراز کشیده بودم یک لحظه با خودم گفتم من پانزده سال است که ساکن اینجا هستم. چرا هنوز تهران برایم به مثابه خانه و شهر خودم نیست؟ بعد فکر کردم احتمالا چون من اغلب فقط برای کاری به تهران میروم.

تصمیم گرفتم از این شهود ناگهانی غافل نشوم و به طور آگاهانه برای تلطیف حس غربت تلاش کنم. تازه داشتم عاشق اینجا میشدم که جنگ شد و عشقم به واسطه دوری یکماهه شدت بیشتری گرفت. حقیقتا تصور ویرانی تهران بسیار آزرده‌ام میکرد.

بعد از جنگ تصمیم گرفتم حداقل ماهی یکبار برای تفریح بروم تهران. اینطوری حداقل دوازده خاطره در سال با شهر جدیدم دارد که میتواند برایم بسیار دلگرم کننده باشد و اسباب شادی و نوستالژی سالهای بعد.