«شبی که ماه کامل شد» بر خلاف اسمش و بر خلاف هوتن شکیبا و بر خلاف الناز شاکردوست هیچ لطافتی ندارد. چیزی که از آن فیلم به یاد دارم مصاحبه‌هایی است که بعدش خواندم و عکسی است از ریگی.

جوانی با صورت اصلاح کرده. نسبتا جذاب با اندامی متوسط . کیف به دست. با کت سفیدی به تن توی فرودگاه. شبیه یک دانشجوی مظلوم المپیادی که جلای وطن می‌کند برای ادامه تحصیل.

یکی از همشهریانش می‌گفت: او جوانی بود که اگر من سوپرمارکتی می‌داشتم و چند نفر همزمان برای خرید می‌آمدند قطعا ریگی آخرین نفری بود که راهیش می‌کردم. همین‌قدر معمولی و ساده و آرام.

این جمله برای من از همه صحنه‌های خشونت‌بار توی فیلم ترسناک‌تر بود. دقیقا شبیه توصیفی که رابرت لوییس استیونسن در صحنه‌های آغازین رمان معروفش از خونسردی آقای هاید دارد.

در چهره آقای هاید چیزی هست که تا آخر رمان نامی برایش نداریم ولی حس ترس عمیقی به بقیه القا میکند. به نظرم هیچ شیطنتی تا وقتی با خونسردی بیش از حد انتظار همراه نشود ترسناک نمی‌شود.

جالب است در این رمان وجهه شرور دکتر جکیل اسمش آقای هاید است. با توجه به معنای کلمه هاید در انگلیسی (پنهان کردن) انتخاب این اسم برای بخش تاریک دکتر جکیل بسیار هوشمندانه به نظر می‌رسد.

آقای هاید قسمتی از روان دکتر جکیل است که او از بچگی مجبور بوده، تلاش کرده و بهتر دانسته است آن را از دید دیگران پنهان و در درون خود سرکوب کند. خیلی از کارها و اخلاقیات در شان فرزند یک خانواده اصیل و ثروتمند و بعدها شایسته یک پزشک متشخص نیست. و این انتظارات او را مجبور می‌کنند ریاکارانه دو زندگی موازی در پیش بگیرد. شبیه زندگی‌های پنهانی هر کدام از ما در مقام بچه خوب، والد آگاه، همسر دلسوز، همکار وظیفه‌شناس و هر عنوان دیگر شبیه به اینها. این عناوین مثل شغل دکتر جکیل به شکل نقاب در برابر صورتمان است. نقابی که مثل حایلی بین غریزه ما و جامعه ایستاده است. محافظ خوبی است اما اگر جایی برای تنفس نداشته باشد ما را خفه می‌کند.

این‌طور که من متوجه شدم قبل از آنکه یونگ تئوری سایه را از دیدگاه روان‌شناسی مطرح کند، این مفهوم در ادبیات، پیشینه طولانی داشته است ولی نه با عنوان سایه. یونگ صرفا آن مفهوم را استخراج کرده و خوانشی روان‌شناسانه از آن داشته است. این رمان به ساده‌ترین شکل توانسته است مفهوم پیچیده سایه و لزوم یکپارچگی با سایه را برای بهره‌مندی از حداکثر شادمانی نشان دهد.

دکتر جکیل سایه خود را شناخت اما نتوانست با آن یکپارچه بشود و مجبور شد با دوگانگی شدیدی به زندگی ادامه دهد. در نهایت به دلیل گسست روانی شدیدش که در این رمان با گسست جسمی نشان داده شده است، زندگی را ترک کرد. او در اعترافات خودش اشاره می‌کند که زندگی جکیل غمگین به انتها رسیده است. و غمگین بودن به خاطر اطلاع از مرگ قریب‌الوقوعش نیست بلکه به خاطر زندگی نصفه و نیمه‌ای است که از سر گذرانده است.

مثل زندگی نصفه‌نیمه خیلی از زنان و مردانی که می‌شناسم. استاد دانشگاهی که هیچ وقت لاک نمی‌زند. پسری که گریه نمی‌کند. دختر خوبی که وقتش را توی کافی‌شاپ‌ها نمی‌گذراند. تازه عروسی که در جمع نظرش را اعلام نمیکند. پدری که لباس مورد علاقه‌اش را نمی‌خرد. زن و شوهری که هیچ وقت دعوا نمی‌کنند...

چند روز پیش یکی از دوستان مجازی‌ام نوشته بود:

کتاب می‌خوانم تا کمی از خودم دور شوم و می‌نویسم تا خودم را پیدا کنم.

خیلی این جمله را دوست داشتم. به نظرم عین واقعیت است. نوشتن می‌تواند سایه‌ها را نشان‌مان بدهد. آدم‌های پنهان‌شده در روان‌مان را که باید گاهی بگذاریم نفسی بکشند؛ قبل از آنکه ما را خفه کنند. ای‌کاش دکتر جکیل به جای جدا کردن آقای هاید از خودش، رمانی می‌نوشت در وصف زندگی آقای هاید. شاید هم استیونسن با نوشتن این رمان دقیقا همین کار را کرده است. فرصتی به اقای هاید درون خودش داده تا در داخل این رمان به طور نمادین زندگی کند و نویسنده را از  تحمل رنج زندگی نزیسته رها کند.