اهمیت و کارکرد نوشتن در رمان جنگل نروژی

در ابتدای کتاب واتانابه وقتی شاهد احساسات غلیظ خودش ضمن شنیدن آهنگ چوب نروژی است و سعی میکند خاطرات دورش را به یاد بیاورد میگوید: برای درک کامل هر چیزی ناچارم آن را بنویسم. انگار اینجا خود موراکامی دارد حرف میزند و نه واتانابه. موراکامی در مصاحبه­‌هایش به نقش نوشتن در التیام روح خودش اشاره کرده و در دیدارش با کاوای میگوید: من رمان مینویسم تا پیام درونم را کشف کنم. «کشف» در این جمله به نظرم کلمه‌ی حیاتی است. نمیگوید میخواهم پیام درونم را به بقیه منتقل کنم. و جای دیگری در همان کتاب میگوید: چون یک نویسنده حرفه­‌ای هستم بنابراین رمان‌هایم یک جایی به پایان میرسند. حقیقتا نوشتن چنین چیزی است. شروعش با نویسنده است اما پایانش را حتی خودش هم نمیداند که کی و چطور از راه خواهد رسید. انگار موقع نوشتن چیزهایی از خفایای ذهن نویسنده ناگهان بیرون می­‌آید.

وقتی بیماری نائوکو در حال شدت گرفتن است اولین کاری که برایش سخت­‌تر از قبل میشود حرف زدن و به خصوص نامه نوشتن است. بعد از رفتن به آسایشگاه او توانست نام‌ه­ای به واتانابه بنویسد و همان موقع خودش به سختی نامه نوشتن اعتراف کرد. و بعدها ریکو گفت که نائوکو نمیتواند نامه­‌هایی که قصد دارد برای او بنویسد را تمام کند. میدوری اما میتواند در فاصله خریدن یک نوشیدنی نامه­­‌ای بلند برای واتانابه بنویسد و به صریح­‌ترین و سریع­‌ترین روش ممکن احساسات خودش و تصمیمی را که برای ادامه رابطه­‌شان گرفته به او بفهماند.

واتانابه بعد از مستقر شدن در خانه مستقل خودش طی یک دوره تقریبا سه ماهه به طرز وسواسی نامه می‌نوشت. نامه­‌هایی که تقریبا پاسخی برایشان نبود. اما بدون  انتظار برای دریافت پاسخ گرفتن همچنان می‌نوشت. برای نائوکو، برای ریکو و برای میدوری. در هر زمانی از روز. در حین کار، داخل کلاس درس، موقع استراحت و غذا خوردن و بازی با گربه­‌اش. خودش میگوید: مینوشتم تا تکه­‌پاره­‌های پراکنده زندگیم را به هم بچسبانم. این دقیقا زمانی است که واتانابه به دور از همه دوستان مرد و زن با خودش خلوت کرده است. فرصتی به او دست داده تا حقیقتا تکه­‌هایی از خودش را از لابلای اتفاقات دور و نزدیک بیرون بکشد و به فهمی جدید از دنیا و زندگی و خودش برسد. به گمانم این یک دوره کارِ روانی سنگین برای او بود که کمک کرد تا در نهایت بر خلاف نائوکو و کیزوکی بتواند به سمت زندگی بچرخد. او به این نتیجه رسید که با بینش دوران نوجوانی و معصومیت دوران کودکی نمیتوان در دنیای بزرگسالی قدم گذاشت و از آن عبور کرد. اینجا بود که غم‌های گذشته را به رسمیت شناخت و توانست به این باور برسد که بهای بزرگ شدن و زندگی کردن اگرچه سنگین است و زندگی درد دارد؛ اما به قول خودش: به درک که سخت است. من نمیخواهم هفده ساله باقی بمانم. میخواهم بزرگ بشوم.

غذا خوردن و حضور در بدن

وقتی واتانابه یک ماه تمام بی­‌هدف و بی­‌مقصد و بی­‌برنامه سفر میکرد غذای خوبی نمیخورْد. در آن دوران به قدری حالش بد بود که حتی اسم شهرهایی را که از آنها گذر کرده بود هیچ‌گاه به خاطر نیاوُرد. اولین صحنه­‌ای که او بعد از یک ماه میتواند نسبتا هشیار بشود و از درد خودش صحبت کند، جایی­ست که ماهیگیر جوان با او هم­کلام میشود و به او غذای خیلی خوبی می­دهد. واتانابه بعد از خوردن غذا انگار متوجه اوضاع خودش و دوروبرش می­شود و میتواند تصمیم بگیرد که به توکیو برگردد.

هیچ جای رمان اشاره­‌ای به غذا خوردن نائوکو یا گرسنگی او نشده است. ظاهرا او دچار نوعی بی­‌تفاوتی نسبت به غذا خوردن است.

ریکو وقتی در آسایشگاه بود بسیار کم غذا میخورْد. حداقل دو بار این موضوع در رمان مطرح میشود. او کم میخورد و خودش هم این را میدانست. و میگفت مابقی معده­‌ام را با دود سیگار پر میکنم. هیچ وقت اشتهای خاصی برای غذا نداشت. اما شبی که از آسایشگاه خارج شد و به خانه واتانابه در توکیو رسید هوس یک غذای خوب کرد. و خیلی بیشتر از همیشه غذا خورد.

جالب است هر وقت آدمهای رمان از بدنشان دور میشوند یا سعی دارند از بدن و خودشان و لحظه حال فرار کنند، دود جای غذا را میگیرد.

میدوری عاشق غذا درست کردن است. او علیرغم اینکه میداند بعضی رستورانها غذای خوبی ندارند گاهی به آنها سر میزند. او بر خلاف مادرش عاشق آشپزی است و در دوران نوجوانی گویا بهترین دستاویزش برای دوام آوردن بی­‌مهری­‌های زندگی این بوده که ابزار و کتاب بخرد و آشپزی تمرین کند. حتی توی بیمارستان به واتانابه میگوید که بر خلاف بقیه میتواند یک دل سیر توی بیمارستان غذا بخورد و یادآور میشود که در این شرایط معلوم نیست نوبت بعدی که میتوانی درست و حسابی غذا بخوری کِی هست، پس تا میتوانی خودت را سیر کن. میدوری وقتی نقاط قوت خودش را هم میشمارد به دستپختش اشاره میکند. او لابلای بدبختی‌هایش خوب غذا میخورد.

انگار غذا خوردن در این رمان نمادی بود از بازگشت به زندگی، آگاه بودن به لحظه حال و لذت بردن از زنده­ بودن. غذا خوردن نوعی از حضور در بدن و لمس زندگی واقعی بیرون از ذهن است.

در مورد نائوکو وضعیتی وجود دارد که می‌شود آن را گسستگی بین ذهن و بدن نامید. و اختلاف فاز میان این دو به قدری زیاد است که او نمیتواند زندگی ذهنی و جسمانی­‌اش را یکی کند. شاید همین هم یکی از دلایلی است که نائوکو نمیتواند نسبت به لحظه حال هشیاری مناسب داشته باشد و لذت ببرد.

واتانابه پس از مرگ نائوکو جمله قشنگی دارد: این حقیقت جذب جانم نمیشد. این جمله برای من خیلی معنادار بود. جذب جان شدن یعنی اینکه جسم و ذهن هر دو به اتفاقی که افتاده آگاه باشند. بعید میدانم در مورد تروماهای بزرگی مثل مرگ ما بتوانیم به سرعت به این آگاهی برسیم. و هرچقدر در تربیت احساساتمان کمتر کوشیده باشم یا بهتر است بگوییم هرچقدر از غریزه سالم انسانی­مان فاصله بیشتری گرفته باشیم زمان طولانی‌تر و کار روانی بیشتری لازم است تا فاصله بین بدن و ذهنمان را کم کنیم.

روزی در جلسه مشاوره این جمله را شنیدم که بدن جلوتر از احساسات است. جمله واتانابه انگار بیان دیگری از همین حقیقت است.