بروز آشفتگی در هیچ خانه‌ای ناگهانی نیست؛ بین شکاف چوب‌ها، تای ملافه‌ها، درز دریچه‌ها و چین پرده‌ها غبار نرمی می‌نشیند. به انتظار بادی که از دری گشوده به خانه راه بیابد و اجزای پراکندگی را از کمین‌گاه آزاد کند.

این اولین جمله از رمان خانه ادریسی‌هاست و وصف حال زندگی بیشتر آدمها. غبار نرم سالها مینشیند و منتظر باد می ماند.

خانه ادریسی‌ها بیست اتاق دارد، یک عالمه لباس و ظرف و عتیقه که خاک خورده‌اند و میپوسند و چهار نفر آدم که جوری روز را شب میکنند تا مرگ را بابت دیرآمدنش شرمنده کرده باشند. سایه حسرت، گناه و شرم روی رخوت، حیرانی و بی‌رمقی اعضای خانواده افتاده است و فضای مه‌آلود خانه و باغ این تصویر را کامل میکند. شبیه روزها و ساعتهای خاکستری من که پس از بارها به چشم دیدن مرگ، از عظمت زندگی حیران مانده بودم.

تا اینکه قهرمان شوکت مثل باد از راه میرسد. شلاق به دست، چکمه به پا، با پیراهنی زرد به تن و تلخی صراحت خشن روی زبان. همهٔ چیزهایی که لازم است تا اجزای پراکندگی را از کمین گاه آزاد کند و گردهم بیاورد و طرحی نو دراندازد.

وهاب (پسر سی ساله خانه ادریسی‌ها) سعی دارد زندگی امروزش را با نوستالژی خاطرات قدیمی درک و معنا کند. لقا (دختر میانسال خانه ادریسی‌ها) به جز در زمان نواختن پیانو، درگیر وسواس و احساس گناه است. خانم ادریسی (بزرگ خانواده) زندگی را از پشت غبار حسرتی که روی خاطره معشوق دوران جوانیش نشسته است، فقط تماشا میکند.

شوکت اما زنی است که موها را افشان میکند، دستها را به هم میزند، از روی پله ها میپرد، کاردپرانی میکند، آدمها و کارها را نظم میدهد، طناب بازی میکند، بسیار زیبا و ماهرانه لزگی میرقصد و صندلی را روی سرش بازی میدهد و با تسلط آن را روی زمین برمیگرداند.

او درحین وفاداری به قانون به خودش هم متعهد است. علیرغم اصرار مافوقهایش مودبانه حرف نمیزند. از ترس جاسوس‌ها لذتش از موسیقی و رقص را کتمان نمیکند. بچه مریض را به زور قوانین از مادرش جدا نمیکند. و باوجود صراحت اصول انقلاب در ضدیت با زیباییهای فردی، اجازه میدهد بوی عطرهای خوش در خانه بپیچد.

شخصیت قهرمان شوکت نه در سایه رنجِ عملی است که ناخواسته به انجام رسانده و نه پشت غبارِ محنتِ عملی که ناخواسته ترکش کرده باشد. دستهای او با زندگی سختش بسیار جنگیده‌اند اما شوکت مسئولیت و رنج انتخابگری را به محبت قربانی شدن ترجیح داده است. رقصش همان قدر واقعی است که جای زخم گازِ مادر، بالای آرنجش. به قول خودش او همان است دیگر. شوکت.

"این وهاب مادر مرده چه مرگش شده؟" صراحتی آزاردهنده دارد. اما همین صراحت برای درک درست وهاب رویابین از واقعیت زندگی و خودش ضروری است. قهرمان شوکت در پاسخ به وهاب که میگوید: "ناز نمیکنم. غمگینم". میگوید: "رمق نداری. به خورد و خوراکت نمیرسی. اهل گردش و تفریح هم نیستی. یاور میگوید سودا گرفته‌ای. اگر مجال داشتم یک ماهی به تو می‌رسیدم. بدبخت، تو هنوز جوانی. لپهایت باید گُل بیندازد. رشید و قدیر را نگاه کن".

شوکت میتواند با میزان کردن چیزهایی در بیرون از آدمی، درون را متعادل کند. او معتقد است وهاب بی‌خاصیت، به جای ورق زدن کتابها و زل زدن به لباسهای عمه‌ عتیقه‌اش (رحیلا که شخصیتی الهه وار و بی‌نقص برای وهاب دارد) و گم شدن در خاطرات عطر کشمیر و خوابیدن به زور‍ِ قرص، باید غذا بخورد، کار کند و خسته بشود تا بخوابد. همین.

"سه کلمه ای که بیشتر از بقیه دوست داری چیست؟" شوکت بی‌درنگ پاسخ میدهد: "مادر، زمین، آفتاب". سه انتخاب کاملا محسوس و ملموس. از جنس ریشه و زندگی و نور.

شوکت برای من مثل آن آدم ساده و به دردبخوری است که به جای نالیدن از سردشدن چایی و ربط دادنش به هزار چیز مربوط و نامربوط، بلند میشود و زیر کتری را روشن میکند.

او را کنار کیتی، لو، و مادر‌ْجُود میگذارم. توی آلبوم زنهای موازی من. نگاهش میکنم. بیش از سه زن دیگر من را میترساند و البته گرم میکند. مرزهای بدنش در مواجهه با جهان بیرون کاملا مشخص و واضح‌اند. هیچ ابهامی در آن نیست.

پافشاری خشن او در مرامش درجاتی از وارستگی و سرکشی را میطلبد که به گمانم در موازات زندگی از کنار من میگذرد. بعید میدانم به من برسد. اما آن سه کلمه مورد علاقه‌اش توانسته است من را به زندگی برگرداند. مه توی باغ را پس بزند و حرکت را گریزناپذیر بنماید. ایکاش مثل رنگین‌کمانِ توی خاطرات شوکت، بتوانم آفتاب و مه را توامان در خودم زنده نگه دارم.