doi & orcid دو کد ارزشمند در علم سنجی

چرا برای علم سنجی دقیق نیازمند doi و ORCID هستیم؟

شاید برای شما هم اتفاق افتاده باشد که یک کلمه را در داخل یک متن وورد یا دیتابیس خاصی جستجو میکنید و آن را پیدا نمیکنید در حال که اطمینان دارید باید وجود داشته باشد. حساسیت موضوع زمانی بیشتر میشود که شما به عنوان نویسنده مقالات پژوهشی در صدد هستید نام خود را در یک نمایه ساز معتبر جستجو کنیدو نتیجه جستجو نمایانگر رزومه پژوهشی شماست.

به طور مثال برای پژوهشگری که نامش “آیدین” است ممکن است مواردی به صورت “آیدین” و مواردی به صورت “ایدین” ثبت شده باشد. این ساده ترین شکل یک خطا در ورود داده است که میتواند در خصوص نام خانوادگی دارای پسوند به شیوه های متعدد دیگر نیز اتفاق بیفتد. مساله زمانی پیچیده تر میشود که این کلمات به انگلیسی نوشته میشوند و ما شاهد دیکته های متعدد از یک نویسنده یا عنوان یک مقاله هستیم.

این خطاها در علم سنجی ما را دچار اشتباه و تحلیلهای اشتباه میکنند. برای رفع این مشکلات ناشران از کدهای دیجیتالی انحصاری استفاده میکنند که مهمترین آنها doi  و orcid هستند.


“دی او آی شناسه دیجیتال یک محتوای منتشر شده است و نه یک شناسه برای اشیای دیجیتال”

این جمله ای است که شرکت ارائه دهنده DOI به عنوان اولین توضیح برای تعریف DOI از آن بهره برده است.

این محتوا میتواند کتاب، مقاله و یا یک عکس یا جدول داخل مقاله باشد.

doi

مهمترین کارکرد doi ارتباط زنجیره ای وسیعی است که بین محتواهای تولید شده برقرار میکند و امکان ارجاعات دقیق و صحیح به محتواها را امکان پذیر میکند. از این جهت برای مجلات و مقالات علمی دارای اهمیت بسیاری است.

جدیدا مطلع شدم یک کد منحصر به فرد نیز به همین ترتیب برای پژوهشگران وجود دارد. با عنوان ORCID 

شناسه ارکید

که باعث میشود پژوهشگران همیشه با یک کد انحصاری شبیه کد ملی یا اثرانگشت ما، شناخته شوند و اگر کسی در ارجاع به ایشان یا نمایه سازی در انتشار مقاله ایشان اسم ایشان را به شیوه های مختلفی بنویسد همواره قابل تشخیص و پیگیری باشد.

این کدها به شرط استفاده صحیح میتواند نقش بسیار مهم در علم سنجی دانشگاهها ایفا نماید. استفاده صحیح از این ابزارهای به ظاهر ساده در گرو آن است که مسئولین و دست اندرکاران نشر آنلاین یعنی ناشران خصوصی و دانشگاهها (که هر یک به اشتباه در نقش یک ناشر دولتی غیرکارامد در اغلب مواقع ظاهر شده اند) زیرساختهای مورد نیاز برای یک بستر آنلاین استاندارد نشر را فراهم آورند و همچنین آموزش لازم به پژوهشگران در خصوص اهمیت این کدها و نحوه استفاده از آنها داده شود. چراکه اهتمام به این موضوع مانع از این میشود که خطاهای انسانی در ثبت نام اشخاص و نام مقالات و مجلات و نام دانشگاهها، آمار تولیدات علمی آن مرکز علمی یا آن پژوهشگر و یا آن مجله را متاثر نماید.

معرفی پایگاه دسترسی رایگان به مجلات پژوهشی

Directory of Open Access Journals یکی از پایگاه های بین‌المللی جهت نمایه‌سازی مجلات رایگان (Open Access) می باشد که امکان دسترسی و جستجوی مقالات نمایه شده را به صورت رایگان فراهم می کند. DOAJ تمامی موضوعات علمی و پژوهشی را پوشش می‌دهد. مجلات این پایگاه به صورت رایگان و تمام متن و بدون محدودیت، در دسترس می‌باشند. در DOAJ مقالات به روز شده نمایش می‌یابند و مجلاتی که دیگر منتشر نمی شوند، از این پایگاه حذف می‌شوند. مزیت اینکار اطلاع از مجلات فعال و با دسترسی رایگان است.

معرفی بخش های مختلف وبسایت DOAJ

– امکان جستجو : doaj 14 در صفحه اول سایت امکان جستجو در دو سطح ژورنال یا مقاله فراهم است، که می توان یکی یا هر دو را فعال کرد. برای جستجوی ساده عبارت مورد نظر را در کادر وارد کرده و کلید enter کیبورد را فشار دهید. در جستجوی پیشرفته می توان از عملکردهای منطقی “AND و OR” برای افزایش دقت جستجو استفاده نمود که خود بر اساس آیتم‌های متنوعی قابلیت تفکیک دارند. بعد از تعیین شرایط مورد نظر، روی گزینه search در صفحه کلیک نمائید تا فهرست مطالب مرتبط نمایش داده شود.

مشاهده موضوعی مجلات: doaj 18All journals: فهرست تمام مجلات در دسترس که بر اساس ترتیب الفبایی نام آنها مشاهده می‌شود.
New titles: ژورنال ها بر اساس سال شروع و پایان و عنوان آنها فهرست گذاری می‌شوند.
By Subject: مجلات در این قسمت بر اساس رشته پژوهشی و علمی تفکیک شده اند (بیولوژی و علوم زیستی، هنر و معماری و …).
By Country: در این قسمت میتوان مجلات را بر اساس محل و سال نشرجستجو نمود.
By License و By Publication charges: مجلات بر اساس تجاری یا رایگان بودن قابل دسترسی می‌باشند.

– پیشنهاد مجلات جدید

doaj 8
در این قسمت میتوان درخواست نمایه شدن مجلات را ثبت نمود. فرم مکاتبه برای این مورد در دو سطح خوانندگان یک مجله یا ناشر مجله تعریف شده است. شرایط یک Journal جهت پذیرفته شدن عبارتند از:
۱٫    مجله باید حداقل ۵ مقاله در سال نشر (قبل از درخواست پذیرفته شدن در DOAJ) داشته باشد.
۲٫    مقالات باید به صورت رایگان در دسترس باشند.
۳٫    مجله باید دارای ISSN بوده و کنترل کیفی ((Quality Control مناسبی داشته باشد.
۴٫    تمام متن (Full Text) مقالات باید به صورت آنلاین باشند و تنها فرمت چاپی و PDF، مورد قبول نخواهد بود.
۵٫    همچنین خبرنامه‌ها (News Letter) یا مجلات با دوره زمانی موقت یا بر اساس دسترسی خاص نیز قابل قبول نیستند.

– امکاناتی برای ناشرین و مجلات : doaj 9

شامل توضیحاتی جهت کمک مالی و عضویت است، می توان با پرداخت مبلغی به عنوان حق عضویت در این پایگاه عضو شد، که شامل مزایای زیر است:
۱٫    اشتراک در فهرست پست الکترونیک اعضای پایگاه و دریافت اخبار مربوط به پایگاه
۲٫    فهرست عناوین حذف شده یا به تازگی وارد شده به پایگاه
۳٫    امکان استفاده از عضویت DOAJ در فعالیت های بازاریابی این پایگاه

doaj 11

– ارتباط با نمایه ساز:  برای معرفی این نهاد و تیم آن و همچنین راهنمایی قسمت های مختلف این پایگاه و فرم مکاتبه با مسئولین می‌باشد.

منبع: مقاله همکارم آقای محتشمی در انتشارات کوثر